Trước hết cần phân biệt giữa nôn và trớ:
- Nôn là hiện tượng thức ăn trong dạ dày bị đưa hết ra ngoài do có sự co bóp của cơ hoành và thành bụng.
- Ợ là hiện tượng một lượng thức ăn bị trào ra khỏi miệng ngay sau bữa ăn hoặc trong bữa ăn. Đây là một hiện tượng sinh lý trong vòng 6 tháng đầu không cần phải điều trị.
Các nguyên nhân gây nôn ở trẻ em
1. Nôn là triệu chứng của một số bệnh: Ngoài những triệu chứng nôn, trẻ còn có các triệu chứng khác đặc trưng của từng bệnh như:
- Nếu bệnh nhi có những triệu chứng ngoại khoa cần nghĩ đến như tắc ruột, teo ruột, tắc ruột do phân su (thường gặp ở trẻ sơ sinh), lồng ruột thường trẻ nôn nhiều, không ỉa, không đánh trung tiện, trẻ có các cơn đau bụng cấp gây khóc thét lặng từng cơn, hoặc đi ngoài ra máu trong lồng ruột cấp. Đây là những cấp cứu, cần đưa ngay trẻ tới bệnh viện.- Nôn trong các bệnh như hẹp phì đại môn vị, lường trào ngược dạ dày thực quản, trong bệnh phình đại tràng bẩm sinh (trẻ thường có táo bón kéo dài)
- Nôn trong các bệnh não: màng não, ...ngoài nôn (trẻ thường nôn vọt, nôn rất dễ dàng, không liên quan đến bữa ăn), trẻ kèm theo các triẹu chứng như co giật, sốt, hôn mê, thóp phồng.
- Nôn trong bệnh nhiễm khuẩn cấp tính: Viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, ngoài triệu chứng nôn, kèm có sốt, ho, khó thở.
- Nôn trong ngộ độ thức ăn, thuốc: Trẻ kèm đi ỉa đau bụng, dấu hiệu nhiếm khuẩn, nhiêm độc.
2. Nôn thường xuyên: Ngoài triệu chứng nôn trẻ không có các triệu chứng khác kèm theo, thường do các nguyên nhân sau:
- Sai lầm về ăn uống: Ăn quá no, quá nhiều, do trẻ nuốt quá nhiều không khí trong khi ngậm vú giả hoặc bú bình không nghiêng cho sữa ngập cổ bình.
- Ăn xong đặt trẻ nằm ngay, do quấn tã quá chặt, do không vỗ ợ cho trẻ
- Do rối loạn thần kinh thực vật, rối loạn co bóp dạ dày.
Xử trí khi trẻ bị nôn:
Nếu trẻ bị nôn đột ngột và kèm theo các triệu chứng khác của từng bệnh như mô tả ở trên thì nên đưa trẻ đến bệnh viện ngay.
Nôn do sai lầm về ăn uống:
- Không ép trẻ ăn quá no
- Khi bú bình: Cầm nghiêng bình sữa 45 độ cho sữa ngập hết cổ chai.
- Không cho trẻ ngậm đầu vú giả
Nôn do rối loạn thần kinh thực vật:
- Sau khi ăn bế vác trẻ đứng thẳng 10 – 15 phút
- Không quấn rốn quá chặt
- Dùng thuốc giảm nôn cho trẻ (theo chỉ định của bác sĩ)
- Cần cân trẻ thường xuyên, nếu thấy trọng lượng của trẻ không tăng hoặc quá sụtcân thì cần đưa trẻ đi khám bác sĩ để kiểm tra lại chẩn đoán.
Nhu cầu sữa của trẻ 3 - 6tháng trong một ngày: Do trẻ ở độ tuổi này sữa mẹ là thức ăn chủ yếu của trẻ nên nếu như mẹ đủ sữa thì nhất thiết không nên cho trẻ ăn thêm bất kỳ thức ăn nào khác, kể cả nước lọc. Nhu cầu năng lượng của trẻ trong giai đoạn này là 620Kcalo/ngày, năng lượng do sữa mẹ cung cấp 700Kcalo/ 1000ml sữa, vì thế nếu trẻ ăn sữa mẹ thì một ngày bé sẽ cần phải được cung cấp khoảng 850ml sữa mẹ/ngày. Nếu trẻ ăn sữa ngoài, trong 1000ml sữa ngoài chỉ cung cấp 670 Kcalo nên trẻ cần phải được cung cấp 900ml sữa/ngày.
Chúc bé nhà bạn mau khoẻ
BS Phạm Thanh Thuỷ
