Sổ tay phóng viên
Thể loại : Tin - Phóng Sự Truyền Hình
Người dịch: Lê Phong
Hiệu đính : Trần Bình Minh
Sách do Quĩ Reuters xuất bản 1999
1. Giới thiệu
Cuốn sách này được viết dựa trên cơ sở một loạt các lớp huấn luyện do Quỹ Reuters, hãng Truyền hình Reuters, Hãng Phát thanh và Truyền hình Anh BBC và Hãng Phát thanh và Truyền hình Canada CBC tiến hành.
Ngày nay, truyền hình đang phải đối mặt với những thách thức to lớn. Số người xem thời sự giảm đi. Nhiều cuộc khảo sát cho thấy khán giả thiếu ý thức ràng buộc vào nhiều vấn đề mà họ xem trong các chương trình thời sự. Phóng viên thời sự than vãn thiếu kỹ năng nghề nghiệp; họ nói nhiều phỏng vấn không có trọng tâm; bài viết cẩu thả; và ít coi trọng khả năng kể chuyện của hình ảnh.
Cuốn sách này trình bày những kỹ năng cơ bản. Dựa trên những quan sát và kinh nghiệm của một số nhà báo và giảng viên phát thanh, truyền hình tầm cỡ ở châu Âu và bắc Mỹ, sách này là cuốn hướng dẫn đơn giản, giúp tạo những thói quen tốt.
Tác giả George Leornard nói tất cả chúng ta đều là học trò trên con đường tiến tới hoàn thiện - và chúng ta luôn là học trò. Không bao giờ muộn khi nhìn lại những thói quen cũ (có lẽ là xấu).
Và để tạo những thói quen tốt mới.
2. Nghề làm báo
Một trong những vấn đề khó nhất là định nghĩa thế nào là câu chuyện (tin bài). Và là phóng viên, bạn cần phải biết điều này. Dưới đây là một vài suy nghĩ từ khắp nơi trên thế giới:
- "Tin tức là quá trình làm thay đổi trong 1 thế giới đang thay đổi, tạo nền nếp cho cuộc sống của nhân loại." (Julius Reuters)
- "Tin tức là lịch sử đúng như nó diễn ra. Thành cổ Pompeii bị phá huỷ là một tin, nhưng chúng ta bây giờ gọi nó là gì nhỉ?" (A rthur Christiansen, cựu biên tập viên tờ London Daily Epxress).
- "Tin tức là nghệ thuật lừa gạt kẻ thù mà không làm thất vọng những người bạn của mình." (Goseph Goebbels).
- "Tin tức là những gì mà ngài tổng biên tập của tôi nói là tin." (phóng viên học việc)
- "Tin tức là những gì chính phủ của tôi gọi nó là tin." (cán bộ bộ thông tin).
- "Chó cắn người không phải là tin, người cắn chó mới là tin."
Định nghĩa truyền thống gọi tin là cái gì đó mới, có thực và thú vị. Nhưng nó lại gợi ra nhiều câu hỏi khác:
• Mới với ai?
• Sự thật của ai?
• Thú vị như thế nào?
Sau đây là 1 vài trắc nghiệm bạn có thể áp dụng với những tin - bài sắp được đưa ra thảo luận:
• Có mới không? (Bạn không thấy ai trong phòng tin biết chuyện này.)
• Có phải đây là diễn biến mới của 1 câu chuyện cũ? (Người ta nói: "Tôi chưa nghe điều đó về anh ta, cô ta hay nó".
• Chuyện đó có ảnh hưởng đến những người khác ngoài nhân vật chính của câu chuyện hay không?
• Có ảnh hưởng đến người dân trong tương lai không? (Họ có thể chưa biết điều này.)
• Có giúp người dân biết được thông tin này không? (Tin mà bạn có thể dùng.)
• Có phù hợp với khán giả của bạn không? (Bạn có biết khán giả của mình là ai không?)
• Có phải là chuyện làm người ta nhíu lông mày không? (Nó có làm bạn phải thở hít sâu khi kể chuyện này không?)
3. Khảo sát (liên hệ cơ sở)
Mọi tin bài chỉ thành công khi có tiến hành khảo sát. Bạn là 1 phóng viên giỏi phỏng vấn, hay được làm việc với nhà nhiếp ảnh tài ba, hay có kỹ năng viết bài tuyệt vời - tất cả những điều đó chẳng là gì nếu như công việc khảo sát được tiến hành không tốt. Thiếu tìm hiểu, khảo sát kỹ, chúng ta không có nhiều sự lựa chọn và không thể định rõ trọng tâm của câu chuyện (tin-bài).
Tuy nhiên, trước khi bắt đầu khảo sát, chúng ta cần định nghĩa rõ ràng thế nào là 1 câu chuyện (tin-bài) hay. Định nghĩa này sẽ khác nhau giữa các đài truyền hình và giữa các tổ chức. Thậm chí ngay trong một đài truyền hình, nó cũng có thể khác nhau giữa các chương trình.
Câu chuyện có thể khác nhau, nhưng các bạn có thể hỏi những câu sau với bất cứ câu chuyện nào:
• Có phù hợp không?
• Có độc đáo không?
• Có gây cảm xúc không?
• Có ảnh hưởng đến người dân không?
• Họ có quan tâm không?
• Người ta có nói về chuyện đó không?
• Có phù hợp với mục đích của chương trình hay không?
• Có thể làm được không? (đã có nguồn nào để làm? có tiếp cận được không? Có đủ thời gian không? Có đủ tài chính không?)
Và sau đó quá trình khảo sát mới bắt đầu. Trước hết, xin nhớ 2 điều:
• Không giả định điều gì.
• Kiểm tra mọi thứ.
Khảo sát là tìm cách lấy (moi) thông tin từ các mối liên hệ của bạn. Đây không phải là những dịp chứng tỏ mình thạo tin đến đâu. Và bạn càng tỏ ra ít hiểu biết hơn thì bạn càng có cơ hội đánh giá đúng khả năng giải thích vấn đề một cách đơn giản của người bạn phỏng vấn.
Ghi chép
Bạn phải tìm cho mình một phương pháp tốt nhất. Cách an toàn nhất là dùng một máy ghi âm nhỏ. Hãy hỏi trước và nếu người bạn phỏng vấn cảm thấy không thoải mái thì đừng dùng máy. Nhưng nếu người bạn phỏng vấn không quen trả lời để ghi âm thì sẽ ra sao khi đội quay phim xuất hiện?
Bạn đừng ngần ngại khi phải ghi chép, trừ khi nó làm cho người chúng ta tiếp cận lo lắng. Trong trường hợp đó, hãy tập trung cao để ghi nhớ, và ghi chép lại vào lúc sớm nhất.
Và không quên những thông tin cơ bản - tên, địa chỉ, số điện thoại. Hãy kiểm tra chính tả (Không bao giờ viết sai tên họ người mình tiếp xúc). Tên người bị viết sai chính tả sẽ hạ uy tín chương trình của bạn và bản thân bạn một cách nhanh nhất.
(còn nữa)
